พฤติกรรมในชีวิตประจำวันที่ทำให้เกิดภาวะเข่าเสื่อม

ภาวะ เข่าเสื่อม ไม่ได้เกิดจากความเสื่อมสภาพตามอายุเพียงอย่างเดียว แต่พฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำวันที่สร้างแรงกดทับและแรงเสียดสีต่อข้อเข่าสะสมเป็นเวลานานเป็นปัจจัยสำคัญที่เร่งให้กระดูกอ่อนผิวข้อสึกหรอเร็วกว่าปกติ การปรับเปลี่ยนท่าทางและกิจวัตรพื้นฐานช่วยลดภาระการทำงานของข้อเข่าและชะลอการเสื่อมสภาพได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การนั่งงอเข่าเป็นเวลานาน

ท่านั่งในชีวิตประจำวันของคนไทยหลายรูปแบบ เช่น การนั่งพับเพียบ การนั่งขัดสมาธิ การนั่งคุกเข่า และการนั่งยองๆ ทำให้ข้อเข่าต้องพับงอมากกว่า 90 องศา ท่าทางเหล่านี้เพิ่มแรงกดดันภายในข้อเข่าให้สูงขึ้นหลายเท่าตัวเมื่อเทียบกับการยืนหรือนั่งบนเก้าอี้ตามปกติ เมื่อผิวข้อกระดูกอ่อนถูกกดทับซ้ำๆ เป็นประจำ กระดูกอ่อนจะค่อยๆ บางลงและนำไปสู่ภาวะ เข่าเสื่อม ในระยะยาว

การขึ้นลงบันไดบ่อยครั้ง

การเดินขึ้นและลงบันไดสร้างแรงกระแทกต่อข้อเข่ามากกว่าการเดินบนพื้นราบประมาณ 3 ถึง 4 เท่า โดยเฉพาะจังหวะการก้าวลงบันไดที่ข้อเข่าต้องรับน้ำหนักตัวทั้งหมดร่วมกับแรงโน้มถ่วง ผู้ที่พักอาศัยหรือทำงานในอาคารที่ต้องเดินขึ้นลงบันไดวันละหลายรอบโดยไม่มีราวจับพยุงตัว มีโอกาสเกิดการอักเสบของเส้นเอ็นและกระดูกอ่อนผิวข้อสะสมจนกลายเป็นโรค เข่าเสื่อม ได้เร็วขึ้น

การปล่อยให้น้ำหนักตัวเกินมาตรฐาน

น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นทุก 1 กิโลกรัม จะส่งผลให้ข้อเข่าต้องรับแรงกดเพิ่มขึ้นประมาณ 3 ถึง 4 กิโลกรัมในทุกย่างก้าว ภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วนจึงเป็นตัวเร่งสำคัญที่ทำให้กระดูกอ่อนผิวข้อรับภาระหนักเกินขีดจำกัด นอกจากนี้ เนื้อเยื่อไขมันส่วนเกินยังกระตุ้นการหลั่งสารก่อการอักเสบในร่างกาย ซึ่งส่งผลเสียต่อความแข็งแรงของกระดูกอ่อนและเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะ เข่าเสื่อม โดยตรง

การสวมใส่รองเท้าที่ไม่เหมาะสม

การสวมรองเท้าส้นสูงเป็นประจำทำให้จุดศูนย์ถ่วงของร่างกายโน้มไปด้านหน้า ส่งผลให้กล้ามเนื้อต้นขาและข้อเข่าต้องออกแรงเกร็งเพื่อทรงตัวตลอดเวลา แรงกดที่เพิ่มขึ้นบริเวณลูกสะบ้าและข้อเข่าด้านในทำให้ผิวข้อสึกหรอผิดปกติ ในทำนองเดียวกัน รองเท้าที่พื้นแข็งเกินไปหรือไม่มีส่วนรองรับแรงกระแทกก็ส่งผ่านแรงสะเทือนจากพื้นขึ้นสู่ข้อเข่าโดยตรงขณะเดินหรือวิ่ง

การขาดการออกกำลังกายและการยกของหนัก

ผู้ที่ไม่ค่อยได้เคลื่อนไหวร่างกายมักมีกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า (Quadriceps) ที่ไม่แข็งแรง ทำให้ไม่มีกล้ามเนื้อช่วยพยุงและดูดซับแรงกระแทกแทนข้อเข่า จึงเสี่ยงต่อการเกิด เข่าเสื่อม ได้ง่ายขึ้น ในทางกลับกัน การยกของหนักเป็นประจำหรือการออกกำลังกายที่มีแรงกระแทกสูงโดยไม่เสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบข้อก่อน ก็สร้างความเสียหายต่อหมอนรองกระดูกและผิวข้อ ซึ่งล้วนเป็นสาเหตุของอาการปวดและภาวะ เข่าเสื่อม ในอนาคต

แนวทางการปรับพฤติกรรมเพื่อถนอมข้อเข่า

การชะลอและป้องกันภาวะ เข่าเสื่อม เริ่มต้นได้จากการเปลี่ยนมานั่งเก้าอี้ที่มีความสูงระดับเข่าแทนการนั่งกับพื้น ใช้ลิฟต์หรือทางลาดแทนการขึ้นลงบันไดเมื่อจำเป็น ควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน เลือกรองเท้าส้นเตี้ยที่มีพื้นนุ่มรองรับแรงกระแทกได้ดี รวมถึงบริหารกล้ามเนื้อต้นขาด้วยท่าเหยียดเข่าหรือการเดินในน้ำอย่างสม่ำเสมอ เพื่อรักษาความแข็งแรงของโครงสร้างรอบข้อเข่าและลดความเสี่ยงของโรค เข่าเสื่อม ในระยะยาว